Ćirilo i Metodije

Glagoljica i crkvenoslovenski jezik

Glagoljica je prvo i najstarije slovensko pismo, koje su početkom druge polovine IX veka ustanovili braća Ćirilo (Konstantin Filozof) i Metodije. Nastala je tako što je grčki alfabet prilagođen fonetskom sistemu dijalekta slovenskog jezika kojim se tada govorilo u okolini Soluna. Ona je počivala na znakovima izvedenim od grčke minuskule sa elementima brzopisa.

Solunsku braću je, kao misionare, poslao vizantijski car Mihailo III  u Južnu Rusiju kako bi sprečili širenje judaizma. Međutim, ova misija nije bila uspešna, jer je judaizam već bio postavljen kao nacionalna religija.  Ovo je bila prva misija u kojoj su Ćirilo i Metodije delovali.

Druga misija bila je na nagovor moravskog kneza Rastislava 864. godine. Knezu su bili potrebni sveštenici koji bi hrišćansku veru propovedali na slovenskom jeziku. U ove svrhe, Ćirilo je sastavio prvo slovensko pismo – glagoljicu i na jezik makedonskih Slovena iz okoline Soluna preveo neophodne crkvene knjige. Ovom misijom je stvoren prvi slovenski književni jezik i postavljen temelj slovenske književnosti.

U periodu od 866. do 867. oni su bili u misiji u Blatnohradu, naselju na mestu današnjeg Zalavara. Upravo na ovom području bila je postavljena najveća hrišćanska crkva u istočnoj i srednjoj Evropi u to vreme. Na ovom području, nedavno je pronađen natpis na prvom slovenskom pismu – glagoljici. Pretpostavlja se da je ovaj natpis najstariji od svih dosadašnjih nalaza. Na komadu keramike koji je pronađen, jasno se vide 4 znaka – 2 i po slova i jedan krst. Arheolozi smatraju da je moguće da je u pitanju rukopis samih prosvetitelja Ćirila i Metodija, kao i to da se na osnovu slojeva može zaključiti da je rukopis nastao oko 870. godine.

Pod najstarijim sačuvanim spomenicima podrazumevamo spomenike sačuvane iz XII veka. Poznata su dva spomenika pisana glagoljicom i srpskoslovenskim jezikom – dva apostola: Griškovićev apostol i Mihanovićev apostol. Oni svedoče da se i srpskoslovenskim jezikom u kanonskom periodu pisalo glagoljicom.

Jezička analiza najstarijih slovenskih spomenika pokazala je da u spomenicima koji su pisani glagoljicom ima mnogo više arhaizama koji su prisutni u morfologiji i leksici, nego u spomenicima pisanim ćirilicom. Glagoljicom je pisana većina ranih staroslovenskih tekstova poput biografija svetaca, psaltiri, propovedi, izbori iz jevanđelja i slično. Glagoljicom su napisani i ,,Život Konstantina“ i ,,Život Metodija“, koji su kasnije prepisani ćirilicom.

Takođe, Ćirilov Proglas u kome brani slovensko pismo i prevode Biblije, napisan je ovim pismom.

U XII veku  cela srpska država se prostirala zapadnije i na tom prostoru je postojala i ćirilica i glagoljica. Krajem XII veka, kako se srpska država fizički pomerala ka Rasu, vezivala se za Vizantiju, što je bilo rezultat delatnosti svetog Save. Tada dolazi do napuštanja glagoljice i upotrebe ćirilice. Ćirilica je najrasprostranjenije pismo u slovenskom svetu. To je pismo ruskog, ukrajinskog, beloruskog, srpskog (+ latinica), bugarskog, makedonskog i rusinskog jezika. Ostali slovenski jezici imaju latinička pisma.

irilica, nastala u istočnoj Bugarskoj posle progona Ćirilovih i Metodijevih učenika iz Velike Moravske postepeno je potisnula glagoljicu iz upotrebe na skoro celom prostoru na kojem je ćirilica i danas jedino pismo. Do danas nema pouzdanih dokaza da su Srbi ikada koristili glagoljicu. Petar I je uradio prvu veliku reformu ćirilice i novo građansko pismo su prihvatili svi narodi koji su do tada koristili isključivo crkvenoslovensko pismo.

Crkvenoslovenski jezik je liturgijski jezik u slovenskim pravoslavnim crkvama. Ušao je u upotrebu  nakon misija Ćirila i Metodija i sve do modernog doba je bio najvažniji slovenski književni jezik. Jezik u onom obliku u kojem je stvoren za vreme Ćirila i Metodija naziva se kanonski crkvenoslovenski jezik. Danas je u svim slovenskim pravoslavnim crkvama u upotrebi ruska redakcija crkvenoslovenskog jezika. Izgovor ruske redakcije crkvenoslovenskog varira, pa se, recimo, u Srpskoj pravoslavnoj crkvi čita sa srpskim akcenatskim sistemom, u Makedoniji se jat izgovara kao e  i slično.

Crkvenoslovenski jezik nije bio sasvim nerazumljiv onima koji ga nisu posebno učili. Odstupanja na različitim nivoim srpskog, ruskog i bugarskog narodnog jezika od crkvenoslovenskog su tokom vremena rasla, ali su u srednjem veku samo u ograničenoj meri smanjivala razumljivost. Pozajmljenice iz ovog jezika nazivaju se crkvenoslovenizmi.

Napisala: Dubravka Karadarević, lektor u prevodilačkoj agenciji Libra, Prevodioci.co.rs

10.00 avg. rating (90% score) - 1 vote

Dodaj svoj utisak

Zaštite radi molimo vas popunite donje polje: *

Pratite nas!

Your Header Sidebar area is currently empty. Hurry up and add some widgets.